Bu bölümde, çocuklarda ses edinim normları, Türkçe konuşma seslerinin sınıflandırması ve terapi sıralaması gibi konularda terapistlere ve velilere yol gösteren kaynaklara ulaşabilirsiniz.
Türk Çocuklarında Ses Edinim Normları
Aşağıdaki normlar, Türkçe Sesleti ve Ses Bilgisi (SST) (Topbaş, S., 2004) ile Ankara Artikülasyon Testi (AAT) (Ege, P., Acarlar, F., Turan, F., 2004) kullanılarak derlenmiştir. Bulgular, test edilen çoğu ünsüz sesin edinim yaşının aynı kaldığını veya az oranda ileriye doğru kaydığını göstermektedir. Terapistler ve veliler için çocukların dil gelişimini takip etmede ve olası gecikmeleri fark etmede yol gösterici bir rehberdir.
| Yaş | Sesler |
|---|
| 1 yaş 6 ay – 2 yaş 11 ay | b, d, t, k, m, n, y |
| 3 yaş 0 ay – 3 yaş 11 ay | p, t, g, k, n, ş, c, ç, l, y, v, f, s, z, j, h, r |
| 4 yaş 0 ay – 4 yaş 11 ay | f, v, z, j, h, r, ğ |
| 5 yaş 0 ay – 5 yaş 11 ay | r |
Türkçe Konuşma Seslerinin Çıkış Yeri ve Özelliklerine Göre Sınıflandırması
Bu tablo, Türkçe konuşma seslerinin dudak, diş, damak ve gırtlak gibi çıkış yerlerine ve sert/yumuşak, sürekli/süreksiz özelliklerine göre nasıl sınıflandırıldığını gösterir. Terapistler ve veliler için çocukların hangi sesleri üretmekte zorlandığını anlamada ve artikülasyon stratejileri geliştirmede temel bir referans sunar.
| Çıkış yerine göre | Sert (sürekli) | Sert (süreksiz) | Yumuşak (sürekli) | Yumuşak (süreksiz) |
|---|
| Dudak | f | p | m, v | b |
| Diş | s, ş | ç, t | j, l, n | c, d |
| Damak | — | k | r, z, ğ, y | g |
| Gırtlak | h | — | — | — |
Hacettepe Artikülasyon Çalışma Sıralaması
Bu sıralama, dil ve konuşma terapistleri tarafından çocukların artikülasyon becerilerini geliştirmek için sıklıkla kullanılan bir yol haritasıdır. Hacettepe Üniversitesi tarafından belirlenen çalışma sırası, ses edinimindeki gelişimsel aşamaları dikkate alarak hangi sesler üzerinde öncelikle çalışılabileceği konusunda terapistlere ve velilere pratik bir rehber sunar. Sesler daha kolaydan zora doğru sıralanmıştır.
| Hacettepe Artikülasyon Çalışma Sıralaması |
|---|
| B | P | M | N | T | D | K | G | F | V |
| S | C | Z | Ç | Ş | J | H | L | R | Y |
